Νεοκλασικές Αστικές Πλατείες στην Ελλάδα - Η πλατεία Μιαούλη στην Ερμούπολη

πλατεία Μιαούλη, πριν την οικοδόμηση του Δημαρχείου
Φωτογραφία Βλαχάκη (1868)

Ο 19ος αιώνας ταυτίζεται με την περίοδο συγκρότησης του ελληνικού κράτους. Την περίοδο αυτή τίθεται για πρώτη φορά το ζήτημα του σχεδιασμού των πόλεων, οι οποίες όφειλαν να αντικατοπτρίσουν την προσπάθεια εξευρωπαϊσμού και ανεξαρτησίας του ελληνικού κράτους. Το «Σχέδιον» εισάγεται στην Ελλάδα ως νεωτερισμός και αποτελεί το βασικό εργαλείο για τη νέα ιεράρχηση του αστικού χώρου. (1) Η αστική πλατεία διαδραματίζει σπουδαίο ρόλο στο σχεδιασμό, καθώς συνιστά γενεσιουργό στοιχείο του σχεδίου της ελληνικής πόλης. (2) Το γεγονός αυτό, σε συνδυασμό με τον νεοκλασικό χαρακτήρα που αποκτά η αστική πλατεία τον 19ο αιώνα, καθιστούν την παρούσα έρευνα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα.

Σκοπός της παρούσας εργασίας είναι η διερεύνηση της ανθεκτικότητας και της δημοφιλίας του νεοκλασικού χαρακτήρα των αστικών πλατειών του 19ου αιώνα στην Ελλάδα, καθώς και της συμβολής του στον τρόπο εξέλιξης των πλατειών αυτών στο πέρασμα του χρόνου.

Για τον σκοπό αυτό επιλέγονται να μελετηθούν οι παρακάτω αστικές πλατείες, οι οποίες αποτελούν το αντικείμενο της έρευνας.
Πλατεία Κοτζιά (Αθήνα) | Σπιανάδα (Κέρκυρα) | Πλατεία Μιαούλη (Ερμούπολη Σύρου) 
Πλατεία Βασ. Γεωργίου Α΄ (Πάτρα) | Πλατεία Συντάγματος (Ναύπλιο)

Οι παραπάνω πλατείες, ανήκουν στα μεγαλύτερα αστικά κέντρα του ελληνικού κράτους και αποτελούν τα πιο αντιπροσωπευτικά παραδείγματα νεοκλασικών πλατειών από όλη την ελληνική επικράτεια. Οι υπό μελέτη αστικές πλατείες, αποτελούν δομικά στοιχεία του αρχικού σχεδίου των πόλεων στις οποίες ανήκουν και κατέχουν την κεντρική θέση μέσα σ’αυτό. Τέλος, αποτελούν στοιχεία συλλογικής μνήμης, ενώ φέρουν μεγάλο ιστορικό φορτίο και πλήθος συμβολισμών. Αξίζει να σημειωθεί, ότι στην παρούσα εργασία δεν διερευνώνται οι αστικές πλατείες της βορείου Ελλάδος. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι οι πόλεις αυτές άργησαν να απελευθερωθούν από τους Τούρκους, με αποτέλεσμα ο σχεδιασμός τους και συνακόλουθα η επιρροή τους από τον νεοκλασικισμό να συντελεστεί αργότερα (τέλη 19ου - αρχές 20ου αιώνα).

Η νεοκλασική πλατεία στον ευρωπαϊκό χώρο (ιδεολογικό πλαίσιο, θέση στην πόλη, σχεδιασμός, λειτουργία)

Το ιδανικό της νεοκλασικής πλατείας στον ευρωπαϊκό χώρο είναι η αναβίωση της αθηναϊκής δημοκρατίας, μέσα από τη μίμηση των κλασικών ιδεωδών. Η υλοποίηση του παραπάνω ιδεολογικού πλαισίου στηρίζεται στον νεοκλασικό χαρακτήρα της αστικής πλατείας του 19ου αιώνα. Αυτός, συγκροτείται με βάση τη θέση της πλατείας στην πόλη, τις αρχές που διέπουν τον σχεδιασμό της και τη λειτουργία της.

Η θέση της αστικής πλατείας στον πολεοδομικό ιστό ταυτίζεται με το κέντρο της πόλης, γεγονός που οφείλεται αρχικά στη λειτουργία της αστικής πλατείας και έπειτα στην ανάγκη για εύκολη και άμεση πρόσβαση σε αυτήν. Η κεντρικότητα αποτελεί χαρακτηριστικό της αστικής δομής. Το κέντρο ταυτίζεται με το ζωτικότερο σημείο της, όπου διαδραματίζονται τα πιο σημαντικά γεγονότα.

Η αστική πλατεία του 19ου αιώνα αποτελεί έναν χώρο εναλλαγής οπτικών θεάσεων, οι οποίες έχουν ως σημείο αναφοράς το κτήριο που κατέχει την κεντρική θέση σε αυτήν. Ο κεντρικός χώρος της πλατείας παραμένει κενός από οτιδήποτε μπορεί να διακόψει τις οπτικές φυγές, ενώ οι άξονες πρόσβασης σε αυτήν τοποθετούνται σε σημεία που επιτρέπουν τις οπτικές φυγές, όχι μόνο προς τις κύριες πύλες εισόδου και εξόδου από την πλατεία, αλλά και προς το κτήριο αναφοράς της. (3)

Οι βασικές αρχές σχεδιασμού της αστικής πλατείας ως προς τη δομή της είναι η γεωμετρική ευκρίνεια του σχήματος και η καθαρότητα της μορφής, τα οποία έχουν ως αποτέλεσμα την αίσθηση αρμονίας και τάξης. Οι παραπάνω αρχές επιβάλλουν τον σχεδιασμό της αστικής πλατείας σε επίπεδο έδαφος. (4) Επιπλέον, η αστική πλατεία σχεδιάζεται συμμετρική ως προς έναν κεντρικό άξονα, ο οποίος αποτελεί και την κύρια πρόσβαση σε αυτήν. Τα παραπάνω στοιχεία, σε συνδυασμό με τις μεγάλες διαστάσεις της πλατείας και του κεντρικού της άξονα, αποδίδουν στον χώρο μνημειακότητα.

Η νεοκλασική πλατεία λειτουργεί ως σύμβολο της πόλης, και συγκεκριμένα ως σύμβολο προόδου και εκσυγχρονισμού. Επιπλέον, η νεοκλασική πλατεία χάνει το πολιτικό της περιεχόμενο και αποκτά αισθητική αξία. Τα κλασικά ιδεώδη δεν ταυτίζονται πλέον με την συμμετοχή στα κοινά, αλλά εκλαμβάνονται ως μορφές διαφυγής από τις πραγματικότητες της νεότερης εποχής. (5)


Η νεοκλασική πλατεία στην Ελλάδα (ιδεολογικό πλαίσιο, θέση στην πόλη, σχεδιασμός, λειτουργία)

Τα ιδανικά της νεοκλασικής πλατείας στην Ελλάδα είναι ο επαναπροσδιορισμός της εθνικής ταυτότητας και η ανεξαρτησία του ελληνικού κράτους. Η επίτευξη του πρώτου, γίνεται μέσα από την αναβίωση των κλασικών προτύπων της αρχαιότητας και πιο συγκεκριμένα, μέσα από την αναβίωση της αθηναϊκής δημοκρατίας. Με τον τρόπο αυτό, πραγματοποιείται η γεφύρωση του παρελθόντος με το παρόν. Η επίτευξη του δεύτερου ιδανικού, ταυτίζεται με τον εξευρωπαϊσμό του νεοσύστατου ελληνικού κράτους. (6)

Η θέση της νεοκλασικής πλατείας στην ελληνική πόλη, καθώς και οι αρχές που διέπουν τον σχεδιασμό της, ταυτίζονται με τις αντίστοιχες στον ευρωπαϊκό χώρο. Η λειτουργία της όμως, σε κάποια σημεία διαφοροποιείται.

Η νεοκλασική πλατεία λειτουργεί ως σύμβολο της πόλης, ως διακοσμητικό στοιχείο και ως μέσον ανάδειξης ενός κτηρίου. Ο νεοκλασικισμός στην Ελλάδα αποκτά «εθνικές» διαστάσεις, με αποτέλεσμα η αστική πλατεία του 19ου αιώνα να αποτελεί σύμβολο εθνικής προόδου. (7) Η εφαρμογή του γεωμετρικού καννάβου διαφοροποιεί τις νέες πόλεις από τις δαιδαλώδεις πόλεις της Τουρκοκρατίας. Το πέρασμα από την Τουρκοκρατία στην ανεξαρτησία, καθώς και η σχέση με τις πρωτεύουσες των δυτικών χωρών αποτυπώνεται πλέον ξεκάθαρα στον χώρο. Η νεοκλασική πλατεία αντανακλά το πνεύμα της εποχής, εκφράζοντας την εξωστρέφεια και τον εκσυγχρονισμό του νεοπαγούς ελληνικού κράτους. Αποτελεί ένα δημόσιο αγαθό, το οποίο λειτουργεί χωρίς να έχει χρηστικό και ωφελιμιστικό χαρακτήρα. Επιπλέον, η νεοκλασική πλατεία αποτελεί σύμβολο της εξουσίας. Ενισχύει την επιβολή του ηγεμόνα (Όθωνα) στο λαό και προβάλλει το κύρος και τη δύναμή του. Οι συμβολισμοί που φέρει, σε συνδυασμό με την αισθητική αξία που της προσδίδει ο νεοκλασικός της χαρακτήρας, την ανάγουν σε έργο τέχνης. Η νεοκλασική πλατεία αποτελεί ένα κόσμημα για την πόλη και λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο, που στόχο έχει την ικανοποίηση των αισθητικών αναγκών και τη διαφυγή από τη σύγχρονη πραγματικότητα. (8) Τέλος, η νεοκλασική πλατεία ανάγει ένα κτήριο εξουσίας (Δημαρχείο, ναός, Θέατρο) σε μνημείο, τοποθετώντας το σε βάθρο.

Διάκριση περιόδων

Με την πάροδο του χρόνου οι ελληνικές πόλεις εξελίσσονται. Πολιτικά και κοινωνικά γεγονότα φέρνουν έντονες πληθυσμιακές ανακατατάξεις, οι οποίες μεταβάλλουν τη σύσταση του κοινωνικού ιστού. Η μεταβολή αυτή συντελεί στον επαναπροσδιορισμό της αντίληψης για τον δημόσιο χώρο, ενώ επιδρά και στον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί η νεοκλασική πλατεία. Η παρούσα εργασία δομείται με βάση τις κοινωνικές αλλαγές που συντελούνται τα έτη 1922, 1960 και 1990. Οι περίοδοι αυτές, αποτελούν τις χρονικές τομές, στις οποίες αναζητείται ο βαθμός στον οποίο διατηρείται κάθε φορά ο νεοκλασικός χαρακτήρας των υπό μελέτη αστικών πλατειών. Πιο αναλυτικά, η πρώτη ενότητα περιλαμβάνει τον αρχικό σχεδιασμό της κάθε πλατείας και την εξέλιξή της μέχρι το 1922. Τότε πραγματοποιείται η πρώτη πληθυσμιακή ανακατάταξη, με την εισροή των προσφύγων στα αστικά κέντρα. Στη δεύτερη ενότητα η κάθε πλατεία αναλύεται μέχρι το 1960. Τη χρονιά αυτή η σύσταση της κοινωνίας αλλάζει και πάλι, με την συγκέντρωση του γηγενούς πληθυσμού στα μεγάλα αστικά κέντρα. Στην τρίτη ενότητα η κάθε πλατεία αναλύεται μέχρι το 1990. Τη χρονιά αυτή η δομή της κοινωνίας αλλάζει για ακόμη μια φορά, με την εισροή των οικονομικών μεταναστών στον ελλαδικό χώρο. Στην τέταρτη ενότητα ολοκληρώνεται η εξέλιξη των υπό μελέτη αστικών πλατειών και παρουσιάζεται η σημερινή τους κατάσταση.

Σύντομο ιστορικό της εποχής - Ερμούπολη

Η Ερμούπολη δημιουργείται από πρόσφυγες, οι οποίοι εγκαθίστανται στη Σύρο μετά την Επανάσταση του 1821, ερχόμενοι από διάφορα μέρη της Μ. Ασίας, αλλά και από ολόκληρη την Ελλάδα. Το 1837, συντάσσεται το σχέδιο πόλης της Ερμούπολης από τον μηχανικό Wilhelm von Weiler και το 1839 εγκρίνεται η εφαρμογή του. (52) Η ανάπτυξη της Ερμούπολης οφείλεται αρχικά στο γεγονός ότι η πόλη δεν συμμετείχε ενεργά στον πόλεμο με την Τουρκία, καθώς βρισκόταν υπό την προστασία μιας Ευρωπαϊκής δύναμης, της Γαλλίας. Έτσι, το οθωμανικό στοιχείο δεν κατάφερε να εισχωρήσει μέσα στην πόλη. Επίσης, ένα μεγάλο μέρος της εξέλιξης της Ερμούπολης οφείλεται στους ίδιους τους κατοίκους της, οι οποίοι συνέβαλαν όχι μόνο στην ανάπτυξη της βιομηχανίας, της ναυτιλίας και του εμπορίου, αλλά και στην ανάπτυξη της κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής της πόλης.

Σχέση της πλατείας με την πόλη (σχέση με οδικό δίκτυο, με δημόσια κτήρια, με άλλους δημόσιους χώρους)

Η πλατεία Όθωνος αποτελεί τον πυρήνα του σχεδίου πόλεως, ενώ γύρω από αυτήν αναπτύσσεται η υπόλοιπη πόλη. Η κεντρικότητά της, σε συνδυασμό με την έλλειψη ελεύθερων δημόσιων χώρων, καθιστά την πλατεία ιδιαίτερα σημαντική για την πόλη. Επιπλέον, η οδός Ερμού αποτελεί τον κεντρικό άξονα που συνδέει την πλατεία Όθωνος με την προκυμαία. Τα κτήρια που σταδιακά δίνουν το σχήμα στην πλατεία, αρχίζουν να χτίζονται στα μέσα του 19ου αιώνα, με τις χαρακτηριστικές στοές που θεσμοθετούνται από τον αρχικό σχεδιασμό της, κατά το πρότυπο των ευρωπαϊκών και κυρίως των ιταλικών πόλεων.

Το πρώτο κτήριο που ορίζει την πλατεία είναι το Ελληνικό Λύκειο Ευαγγελίδη. Πρόκειται για ένα ιδιωτικό σχολείο, με ιδρυτή τον Χρήστο Ευαγγελίδη, το οποίο οικοδομείται το 1844, στην ανατολική πλευρά της πλατείας. (53) Το 1851, χρονολογούνται οι πρώτες ενέργειες για την οικοδομή του Παντοπωλείου, στο νοτιοδυτικό τμήμα της πλατείας Όθωνος. Η θεμελίωση του κτηρίου γίνεται το 1855 και ύστερα από ένα χρόνο ολοκληρώνεται η οικοδομή του. (54) Την ίδια χρονιά, αρχίζει η δεντροφύτευση της πλατείας, ενώ το 1860 πραγματοποιείται μια πρώτη ισοπέδωση του εδάφους. Ακολουθεί η οικοδόμηση της Λέσχης «Ελλάς» (1861 - 1863), σε σχέδια του ιταλού αρχιτέκτονα Pietro Sampo. Πρόκειται για ένα μνημειώδες κτήριο, το οποίο αποτελεί τον κατεξοχήν χώρο προβολής της νέας αστικής τάξης. (55) Το 1870, η πλατεία Όθωνος λιθοστρώνεται από μάρμαρα Τήνου, ενώ στο βορειοδυτικό τμήμα της οικοδομείται το μέγαρο Λαδόπουλου, ακολουθώντας τη μορφολογία της Λέσχης «Ελλάς». (56)

Το 1876, πραγματοποιείται η θεμελίωση του Δημαρχιακού Μεγάρου της Ερμούπολης, ενώ το 1898 ολοκληρώνεται η οικοδόμησή του. Είναι έργο του γερμανού αρχιτέκτονα Ερνέστου Τσίλλερ (Ernst Ziller) και αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα δημαρχεία της χώρας. Το Δημαρχείο είναι χτισμένο στη βόρεια πλευρά της πλατείας, ακριβώς στον άξονα της οδού Ερμού. Υψώνεται τριώροφο στην πρόσοψη και διώροφο στην πίσω πλευρά, λύση που επέβαλε η υψομετρική διαφορά, ενώ δύο δρόμοι, ο ένας βαθμιδωτός και ο άλλος επίπεδος, ορίζουν τις στενές πλευρές του. (57) Το Δημαρχιακό Μέγαρο είναι ένα μνημειώδες κτήριο, με ενιαία μορφή. Επιβάλλεται στον χώρο με την παρουσία του και μπορεί να παρομοιαστεί με ανάκτορο.

Σχεδιασμός

Η πλατεία Όθωνος, η Αιμασιά (προκυμαία) και ο άξονας που τις συνδέει, αποτελούν τις τρεις βασικές χαράξεις του σχεδίου πόλεως. Ο σχεδιασμός τους γίνεται σε επίπεδο έδαφος, σύμφωνα με τα ευρωπαϊκά πρότυπα, ενώ οι υπόλοιπες χαράξεις ακολουθούν το φυσικό ανάγλυφο του εδάφους της πόλης. Το μεγάλο, απόλυτο, ορθογώνιο, γεωμετρικό περίγραμμα και ο δρόμος, που από το κέντρο της πλατείας οδηγεί στην ακτή, δίνουν εξ’αρχής μια μνημειώδη διάσταση στην πλατεία. (58)

Νεοκλασικός χαρακτήρας

Η περίοδος ακμής της Ερμούπολης συμπίπτει με την περίοδο ανάπτυξης του νεοκλασικισμού στην Ελλάδα, ο οποίος χαρακτηρίζει την πόλη. Το γεγονός μάλιστα ότι οι κάτοικοί της προέρχονται από διάφορα μέρη, έχει σαν αποτέλεσμα την εμφάνιση ποικίλων μορφολογικών στοιχείων. Οι συχνές επαφές της πόλης με τα ευρωπαϊκά κέντρα, καθώς και οι επιρροές που δέχεται από ευρωπαίους αρχιτέκτονες, Γερμανούς και Ιταλούς κυρίως, συμβάλλουν στη δημιουργία ενός αρχιτεκτονικού ρυθμού, σύμφωνου με τις αρχές του Ρομαντικού Κλασικισμού, αλλά επηρεασμένου περισσότερο από δυτικά πρότυπα. (59)

Ο νεοκλασικός χαρακτήρας της πλατείας Όθωνος, αποτελεί ένα κράμα τόσο του αθηναϊκού όσο και του ευρωπαϊκού κλασικισμού. Η Ερμούπολη, όπως και η Κέρκυρα, δεν γνώρισε τον τουρκικό ζυγό. Συνεπώς, θα περίμενε κανείς ο νεοκλασικός χαρακτήρας της Ερμούπολης και κατ’επέκταση της πλατείας Όθωνος να μην σχετίζεται ούτε με συμβολισμούς, αλλά ούτε και με την προβολή της εξουσίας. Παρ’όλα αυτά όμως, παρατηρείται το ακριβώς αντίθετο. Αιτία, είναι το γεγονός ότι η πλατεία Όθωνος είναι μεταγενέστερη της πλατείας Λουδοβίκου. Η τελευταία, αποτελεί την πρώτη σχεδιασμένη πλατεία της πρωτεύουσας Αθήνας, με αποτέλεσμα να γίνεται πρότυπο για τις επόμενες. Έτσι, τόσο ο σχεδιασμός όσο και η λειτουργία της πλατείας Όθωνος, βασίζονται στα πρότυπα των ευρωπαϊκών κήπων. Οι ξένες επιρροές που δέχεται η Ερμούπολη συμβάλλουν, ώστε τα ευρωπαϊκά στοιχεία να αφήσουν το στίγμα τους, τόσο στην πόλη όσο και στην πλατεία.

Σχέση της πλατείας με την πόλη (σχέση με οδικό δίκτυο, με δημόσια κτήρια, με άλλους δημόσιους χώρους)

Με την οικοδόμηση του Δημαρχείου, ολοκληρώνεται η εικόνα της πλατείας. Η τελευταία, διατηρεί την κεντρικότητά της στο πολεοδομικό σχέδιο, καθώς και τη ζωτική σημασία της για τους κατοίκους. Οι δημόσιοι χώροι που διαμορφώνονται είναι ελάχιστοι και μικρότερης κλίμακας, σε σχέση με την πλατεία Όθωνος. Το μέγεθός της, η καθαρότητα στη μορφή, οι γεωμετρικές χαράξεις και η συμμετρία, είναι στοιχεία που τη χαρακτηρίζουν και ενισχύουν την επιβλητικότητά της. Επίσης, η βόρεια και η νότια πλευρά της πλατείας διαμορφώνονται από κτήρια, στα οποία λειτουργούν καφενεία. Η σημασία τους για την κοινωνική ζωή των κατοίκων, αποδεικνύεται από την τοποθέτησή τους στον χώρο της πλατείας. Παρ’όλ’αυτά όμως, η ένταξή τους σε αυτήν γίνεται με τέτοιο τρόπο, ώστε να διατηρείται το καθαρό και γεωμετρικό της σχήμα. Το 1889, τοποθετείται στην πλατεία Όθωνος ο ανδριάντας του ναυάρχου Ανδρέα Μιαούλη και έτσι αποκτά την ονομασία «πλατεία Μιαούλη». Τέλος, το 1907 τοποθετείται στο κέντρο της πλατείας, η υπερυψωμένη μαρμάρινη εξέδρα για τη μουσική μπάντα της πόλης.

Κοινωνικός ρόλος της πλατείας

Η πλατεία Μιαούλη είναι αρχικά ένας χώρος ταξικού διαχωρισμού των κατοίκων της Ερμούπολης. Η πλατεία χωρίζεται νοητά σε τρεις λωρίδες. Η πρώτη, καταλαμβάνει το βόρειο τμήμα της πλατείας και φτάνει μέχρι το Λύκειο. Η δεύτερη, καταλαμβάνει το κέντρο της πλατείας και η τρίτη, είναι στο νότιο και δυτικό τμήμα της πλατείας, προς την μεριά της μαρμάρινης εξέδρας. Στην πρώτη λωρίδα βρίσκονται τα καφενεία της αριστοκρατίας, ενώ στην τρίτη βρίσκονται τα κέντρα κατώτερων κοινωνικών τάξεων. (60) Ο κοινωνικός διαχωρισμός που εμφανίζεται, είναι αποτέλεσμα της επιρροής των ευρωπαϊκών κήπων, οι οποίοι έχουν ως στόχο την ανάδειξη της αριστοκρατικής τάξης. Παρ’όλ’ αυτά όμως, ο διαχωρισμός αυτός δεν αποτελεί τροχοπέδη στην ομαλή συμβίωση των κοινωνικών τάξεων. Οι κάτοικοι της Ερμούπολης δρουν για το κοινό συμφέρον, συμμετέχουν στα κοινά, ενδιαφέρονται για τις πολιτιστικές εκδηλώσεις, συμβάλλοντας έτσι στην δημιουργία μιας ανώτερης, πολιτισμένης κοινωνίας.

Νεοκλασικός χαρακτήρας

Έχοντας ως πρότυπο την πλατεία Λουδοβίκου, η πλατεία Όθωνος λειτουργεί ως σύμβολο της βασιλικής εξουσίας. Αυτό υποδηλώνεται από την ονομασία της πλατείας, η οποία φέρει το όνομα του βασιλιά. Επιπλέον, η πλατεία λειτουργεί ως μέσον ανάδειξης ενός κτηρίου εξουσίας, δηλαδή του Δημαρχείου. Το Δημαρχιακό Μέγαρο αποκτά τις ιδιότητες των Ανακτόρων της Αθήνας. Τοποθετείται στο κέντρο της πλατείας, ενώ ένας κεντρικός άξονας (η οδός Ερμού) οδηγεί σε αυτό. Επίσης, το Δημαρχείο τοποθετείται σε βάθρο και η πρόσβαση σε αυτό γίνεται μέσω μιας μνημειακής σκάλας. Τέλος, η πλατεία Όθωνος λειτουργεί ως διακοσμητικό στοιχείο. Θα μπορούσε να παρομοιαστεί με ένα έργο τέχνης, στο φόντο του οποίου βρίσκεται το Δημαρχείο. Με τη βοήθεια των οπτικών θεάσεων, το Δημαρχείο γίνεται αντιληπτό από οποιοδήποτε σημείο της πόλης. Στην περιφέρειά της διαθέτει φύτευση σε γεωμετρικές διατάξεις, η οποία τονίζει το καθαρό σχήμα της. Έτσι, ο κεντρικός ελεύθερος χώρος της πλατείας παραμένει κενός, τονίζοντας για ακόμα μια φορά τον διακοσμητικό της ρόλο.

Σε αντίθεση με την πλατεία Λουδοβίκου, η πλατεία Μιαούλη λειτουργεί και ως χώρος κοινωνικής συνεύρεσης. Η σύσταση της κοινωνίας, σε συνδυασμό με τις πολεοδομικές ιδιαιτερότητες, συμβάλλουν στην διαμόρφωση ενός ζωντανού κοινωνικού χώρου, στον οποίο συνυπάρχουν πολλοί, διαφορετικοί πολιτισμοί. Αξίζει να σημειωθεί ότι, τα ευρωπαϊκά στοιχεία επιδρούν στη φυσιογνωμία της πλατείας, ενώ ταυτόχρονα διατηρούνται τα τοπικά χαρακτηριστικά. Η πλατεία Μιαούλη διακρίνεται από γραφικότητα, ορθολογισμό, αρμονία, μορφολογική ενότητα και λιτότητα. Το Δημαρχείο, τα άλλα δημόσια κτήρια και τα σπίτια με τις στοές, που υψώνονται στις τέσσερις πλευρές της, της δίνουν ξεχωριστό, μνημειακό χαρακτήρα. Παρόλα αυτά όμως, δεν πρόκειται για μια κραυγαλέα, αλλά για μια μετριοπαθή μνημειακότητα, που δίνει μια διαφορετική ποιότητα στον χώρο. (61)


---------------
Υποσημειώσεις:
(1) Φιλιππίδης Δημήτρης, Νεοκλασικές Πόλεις στην Ελλάδα (1830 - 1920), Εκδοτικός Οίκος Μέλισσα, Αθήνα, 2007, σελ. 8 - 9, 32 - 33
(2) Ανανιάδου - Τζημοπούλου Μ., Καραδήμου - Γερολύμπου Α., Πλατείες της Ευρώπης, Πλατείες για την Ευρώπη, Εκδόσεις Ζήτη, Θεσσαλονίκη, 2009, σελ. 28 - 29
(3) Κρίκου Νάντια, Η προσπελασιμότητα της πόλης, μέσα από τις αστικές πλατείες, ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΙΚΕΣ ΜΑΤΙΕΣ, 04/04/2008
(4) Φιλιππίδης Δημήτρης, ό.π, σελ. 39 - 40
(5) Κασιμάτη Μαριλένα Ζ., Αθήνα - Μόναχο/ Τέχνη και Πολιτισμός στη νέα Ελλάδα, Έκδοση: Εθνική Πινακοθήκη, Μουσείο Αλέξανδρου Σούτζου σε συνεργασία με το Εθνικό Ιστορικό Μουσείο, Αθήνα, 2000, σελ. 33 - 34
(6) Μπαστέα Ελένη, Νεοκλασική Πολεοδομία και ελληνική εθνική συνείδηση: Αθήνα 1834 - 1896, Εκδόσεις LIBRO, Αθήνα, 2008, σελ. 76 - 80
(7) Φιλιππίδης Δημήτρης, ό.π, σελ. 310
(8) Κασιμάτη Μαριλένα Ζ., ό.π, σελ. 34 - 36
(52) Ι. Τραυλός / Α. Κόκκου, ΕΡΜΟΥΠΟΛΗ - Η δημιουργία μιας νέας πόλης στη Σύρο στις αρχές του 19ου αιώνα, Έκδοση Εμπορικής Τραπέζης της Ελλάδος, Αθήνα, 1980, σελ. 64 - 67 
(53) Ο Χ. Ευαγγελίδης είναι ο πρώτος έλληνας απόφοιτος του Columbia, δηλ. της Παιδαγωγικής Ακαδημίας της Νέας Υόρκης. Εφαρμόζει καινοτομίες πρωτοποριακές για την εποχή του, με αποκορύφωμα το ανέβασμα θεατρικών παραστάσεων. Η πρώτη παράσταση που ανεβαίνει είναι της «ΕΣΘΗΡ», το 1851, σε έμμετρη μετάφραση του μαθητή του Λυκείου, Δημήτριου Βικέλα.
(54) Ο αρχιτέκτονας που σχεδίασε το Παντοπωλείο παραμένει άγνωστος (Ι. Τραυλός / Α. Κόκκου, ό.π, σελ. 118 - 120).
(55) Ι. Τραυλός / Α. Κόκκου, ό.π, σελ. 128 - 131
(56) Η επιγραφή στο ανώθυρο «ASSISTENZA CIVILE» μαρτυρεί τη χρήση του κτηρίου κατά την διάρκεια της ιταλικής κατοχής. Στο κτήριο αυτό στεγάζεται η υπηρεσία πολιτικής διοίκησης Κυκλάδων και τα γραφεία κοινωνικής πρόνοιας.
(57) Το ισόγειο, είναι διαμορφωμένο σε καταστήματα και είναι το πιο μνημειακό τμήμα, χτισμένο ολόκληρο από μαρμάρινη λαξευτή τοιχοποιία. Στον πρώτο όροφο στεγάζονται οι υπηρεσίες του Δήμου, τα Δικαστήρια, το Υποθηκοφυλακείο και το Αρχαιολογικό Μουσείο (1899 -1901), ενώ στον δεύτερο όροφο υπάρχει η αίθουσα συνεδριάσεων.
Κατά τη διάρκεια της κατασκευής του δημαρχείου παρουσιάστηκαν αρκετά προβλήματα, τα οποία οδήγησαν σε αλλαγές των αρχικών σχεδίων. Τα σχέδια αυτά, αν και συμφωνούν με το σημερινό κτήριο, ως προς το μέγεθος και τη γενική διάταξη, παρουσιάζουν πολλές και διαφορετικές λύσεις. Τρεις είναι οι βασικές αλλαγές που έγιναν στη διάρκεια της κατασκευής. Πρώτα απ’όλα η κεντρική είσοδος, σύμφωνα με το πρώτο σχέδιο, βρισκόταν στο ισόγειο, όπου έφτανε κανείς απευθείας από την πλατεία, χωρίς την ψηλή μαρμάρινη σκάλα που υπάρχει σήμερα. Στην πίσω πλευρά, η είσοδος ήταν αρχικά στον δεύτερο όροφο, όπου οδηγούσε μια πλατιά σκάλα, που την επέβαλε η υψομετρική διαφορά σ’αυτό το σημείο. Τέλος, στις τρεις πλευρές του κτηρίου, εκτός από την πρόσοψη, προέβλεπαν τρίτο όροφο, που θα ένωνε τους πύργους που υπάρχουν στις τέσσερις γωνίες του κτηρίου (Ι. Τραυλός / Α. Κόκκου, ό.π, σελ.137 - 142).
(58) Το σημείο στο οποίο βρίσκεται σήμερα η πλατεία Όθωνος, ήταν κάποτε μια αμμώδης έκταση, την οποία αγόρασε ο Δήμος για να δημιουργήσει τον κεντρικό ελεύθερο χώρο της πόλης, σύμφωνα με το πολεοδομικό σχέδιο του Weiler (www.hermoupolis.gr).
(59) Ι. Τραυλός / Α. Κόκκου, ό.π, σελ.72
(60) http://dhalaris.wordpress.com
(61) Φεσσά - Εμμανουήλ Ελένη, ό.π, σελ. 205 - 206

Απόσπασμα από την εργασία της κας Μυρτώ Τεμπελοπούλου 
"Νεοκλασικές Αστικές Πλατείες στην Ελλάδα - Ζητήτατα ανθεκτικότητας και δημοφιλίας στη διαδρομή δύο αιώνων" | 
Πολυτεχνείο Κρήτης - Τμήμα Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
Ιούνιος 2014
Tags: ,

Syros Agenda - Οδηγός ψυχαγωγίας για τη Σύρο

Το Syros Agenda δε φέρει καμία ευθύνη για πιθανή τροποποίηση του προγράμματος. Αν σας άρεσε αυτό που διαβάσατε, διαδώστε το. Ευχαριστούμε! Bookmark and Share Print Friendly and PDF Print Print Friendly and PDF PDF Άδεια Creative Commons

Σχετικά με τα σχόλια

Το syrosagenda.gr σέβεται όλες τις απόψεις, αλλά διατηρεί το δικαίωμά του να μην αναρτά υβριστικά σχόλια και διαφημίσεις. Τα σχόλια απηχούν αποκλειστικά τις απόψεις των αναγνωστών.